INSTANS: Høgsterett - Orskurd.
DATO: 2002-04-11
PUBLISERT: HR-2001-00567
STIKKORD: Gjeldsordningslova § 6-1 andre ledd, jf. § 4-8, 2. punktum bokstav c.
SAMMENDRAG: Saka gjeld spørsmålet om uttrykket « fordringshaver, hvis krav er omfattet av gjeldsordningen » i gjeldsordningslova § 6-1 andre ledd, også omfattar ein skatte- og avgiftskreditor, jf. § 4-8, 2. punktum bokstav c i lova og tidlegare gjeldande forskrift av 18. desember 1992 nr. 1083 med heimel i den sist nemnde føresegna.
Henvisninger: LOV-1992-07-17-99-§4-8 (Gjeldsordningsloven), LOV-1992-07-17-99-§6-1 (Gjeldsordningsloven)
SAKSGANG: Oslo namsrett Nr 00-01263 D - Borgarting lagmannsrett LB-2001-00290 K/04 - Høgsterett HR-2001-00567, sivil sak, kjæremål.
PARTER: A (advokat Solveig Ekeberg - til prøve) mot Staten v/Skattedirektoratet (Regjeringsadvokaten v/advokat Johnny Johansen).
DOMMERE: Utgård, Lund, Tjomsland, Zimmer, Aasland.
Henvisninger i teksten: LOV-1915-08-13-6-§404 (Tvml), LOV-1926-06-25-2-§6 (Plenumsloven), LOV-1952-11-21-2-§41 (Sktbl), LOV-1952-11-21-2-§42 (Sktbl), LOV-1992-07-17-99-§5-2 (Gjeldsordningsloven)

       Dommar Utgård: Saka gjeld spørsmålet om uttrykket « fordringshaver, hvis krav er omfattet av gjeldsordningen » i gjeldsordningslova § 6-1 andre ledd, også omfattar ein skatte- og avgiftskreditor, jf. § 4-8 andre punktum bokstav c i lova og tidlegare gjeldande forskrift av 18. desember 1992 nr. 1083 med heimel i den sist nemnde føresegna.

       A fekk ved orskurd frå Oslo namsrett 26. april 1995 stadfesta tvungen gjeldsordning. Gjeldsordninga omfatta 19 uprioriterte krav - mellom dei tre krav på skatt og meirverdiavgift - på i alt 3.844.775 kroner. Gjeldsordningsperioden var fem år, seinare lengd til seks år. Det var ingen dividende til kreditorane, noko som var i samsvar med det utsende forslaget til gjeldsordning. Skattefuten i Oslo og Akershus som representerte den skyldige skatten og meirverdiavgifta på i alt 1.690.715 kroner, godkjende forslaget på vilkår av at alle uprioriterte krav fekk den same høvesvise nedsetjinga.

       Skattefuten i Oslo og Akershus kravde 27. juni 2000 gjeldsordninga oppheva med heimel i gjeldsordningslova § 6-1 andre ledd, ut frå at A skulle ha handla uheiderleg i gjeldsordningsperioden. Kravsmålet vart teke til følgje av Oslo namsrett, som 20. november 2000 gav orskurd med slik slutning:

       Namsretten - som la til grunn at A hadde handla uheiderleg - kom til at skattefuten som skatte- og avgiftskreditor hadde rett til å setje fram kravsmål om oppheving av gjeldsordninga, jf. gjeldsordningslova § 6-1 andre ledd.

       A påkjærte avgjerda frå namsretten til Borgarting lagmannsrett, som 21. februar 2001 gav orskurd med slik slutning:

       Også lagmannsretten fann at skattefuten hadde krav som var omfatta av gjeldsordninga, og at A hadde handla uheiderleg.

       A har påkjært avgjerda vidare til Høgsteretts kjæremålsutval. Kjæremålet rettar seg mot tolkinga av gjeldsordningslova § 6-1 andre ledd i spørsmålet om skatte- og avgiftskrav er krav som er omfatta av gjeldsordninga. Kjæremålsutvalet avgjorde 22. mai 2001 at kjæremålet skulle overførast til behandling i Høgsterett, jf. lov 25. juni 1926 nr. 2 § 6 andre ledd. Den 23. mai 2001 vedtok justitiarius at det skulle vere partsforhandling etter reglane for ankesaker.

       Kjæreparten, A, har særleg halde fram:

       Etter gjeldsordningslova § 6-1 andre ledd kan kravshavar med krav som er « omfattet av gjeldsordningen » setje fram kravsmål om oppheving. Når det er sagt i § 4-8 første punktum at gjeldsordninga skal « omfatte alle skyldnerens forpliktelser », kan dette ikkje lesast utan atterhald. Det må her skje ei supplering med unntaket i § 4-8 andre punktum bokstav c som bestemmer at skatte- og avgiftskrav skal behandlast i samsvar med særskilt forskrift. Det går fram av førearbeida til lova at meininga med unntaket for skatte- og avgiftskrav var at slike krav skulle haldast utanom gjeldsordningslova, og at slike krav skulle behandlast etter reglane i skattebetalingslova § 41 og § 42. Forskrift av 18. desember 1992 nr. 1083 om behandling av skatte- og avgiftskrav som vart gitt med heimel i gjeldsordningslova § 4-8 andre punktum bokstav c, byggjer nettopp på eit slikt dobbelt system. Sjølv om forskrifta ikkje er heilt klar, må det i tolkinga leggjast vekt på dei sterke føringane som her vart gitt i lovførearbeida.

       Skattebetalingslova § 41 og § 42 har ikkje eigne reglar om følgjene av uheiderleg framferd eller om endra tilhøve, men dette må løysast ut frå ettergivingsvedtaket frå skattestyresmaktene og alminnelege forvaltingsrettslege reglar om omgjering.

       A har sett fram slik påstand:

       Kjæremålsmotparten, Staten v/Skattedirektoratet, har særleg halde fram:

       Det følgjer av § 4-8 første punktum at alle typar krav er omfatta av gjeldsordningslova. Forskrifta til § 4-8 andre punktum bokstav c gir reglar for behandlinga av skattekrav som ledd i behandlinga av gjeldsordninga, men etter at gjeldsordning er fastsett går slike krav - i alle høve uprioriterte - i sin heilskap inn under ordninga. Det følgjer klart av forskrifta av 18. desember 1992 § 8 andre ledd at slike krav gjekk inn under reglane i gjeldsordningslova. Det tospora systemet kan derfor berre gjelde fram til gjeldsordninga er fastsett.

       Det ville vere utilfredsstillande om skatte- og avgiftskrav skulle falle utanom gjeldsordningslova. Ulovfesta reglar om omgjering er vanskelege å praktisere, og det er også tvilsamt kor langt dei rekk ved uventa, endra tilhøve i motsetning til ved uheiderleg handlemåte. Om skatte- og avgiftskrav fell utanom gjeldsordninga, vil det kunne gi skattestyresmaktene særføremoner i inndrivinga under gjeldsordninga, og det vil også kunne føre til at krava blir ståande etter gjeldsordningsperioden. Det er såleis ikkje gitt at det vil vere til føremon for dei private partane i andre saker om kjæremålet fører fram.

       Staten v/Skattedirektoratet har sett fram slik påstand:

       Eg er komen til at kjæremålet må forkastast.

       Kjæremålet gjeld lagmannsrettens tolking av gjeldsordningslova § 6-1 andre ledd. Denne kan prøvast i eit vidare kjæremål, jf. tvistemålslova § 404 første ledd nr. 3. Det gjeld også i den mon det er tale om å tolke lovføresegna i samanheng med andre føresegner i lov eller forskrift. Kompetanseavgrensinga ved vidare kjæremål gjeld også når Høgsterett i avdeling behandlar eit kjæremål etter høgsterettslova § 6 andre ledd.

       Etter gjeldsordningslova § 6-1 andre ledd kan ein kravshavar setje fram kravsmål om oppheving av gjeldsordninga dersom han har krav som er omfatta av ordninga. Det er fastsett i § 4-8 første punktum at ei gjeldsordning skal omfatte « alle skyldnerens forpliktelser ». I andre punktum er det i bokstav c fastsett at skatte- og avgiftskrav skal behandlast i samsvar med forskrift gitt av Kongen. Slik forskrift vart gitt 18. desember 1992 nr. 1083. Ei ny forskrift av 10. januar 1997 nr. 14 gjeld for gjeldsforhandlingar opna etter ikraftsetjinga av denne, jf. forskrifta § 5. Gjeldsordninga for A vart opna 26. april 1995 slik at det her er forskrifta frå 1992 som skal nyttast. Ut frå prosedyren er det for meg grunn til å uttale at lovheimelen etter mitt syn gir grunnlag for å gi dei reglane som styresmaktene finn nødvendige. Dette gjeld både reglar om at skatte- og avgiftskrav ikkje på noko vis skal følgje lova og reglar om at slike krav skal gjere det i større eller mindre mon. Innhaldet av forskrifta er derfor avgjerande for korleis skatte- og avgiftskrav skal vurderast i høve til gjeldsordningslova § 6-1 andre ledd.

       I gjeldsordningslova § 4-8 første punktum er det lagt til grunn eit utgangspunkt om at alle skyldnadene til ein person skal gå inn under ei gjeldsordning. Føresegna i andre punktum bokstav c gav høve til ei særskilt regulering for skattekrav. I utgangspunktet var det ein sterk skepsis hos lovgivaren til å la skatte- og avgiftskrav gå inn under gjeldsordninga, jf. særleg Ot.prp.nr.81 (1991-1992) side 61. Stortingsnemnda - fleirtalet - slutta seg til framlegget om å gi heimel for særskilt forskrift om dette, men uttala samstundes i Innst.O.nr.90 (1991-1992) side 28:

       Forskrifta av 1992 fastsette at spørsmålet om nedsetjing av skatte- og avgiftskrav i høve søknad om gjeldsordning skulle avgjerast av skattefut eller av Finansdepartementet, og at avgjerda skulle skje ut frå innkrevjingsomsyn, jf. § 2. Ei slik avgjerd ville måtte vere førebels, i det forskrifta § 8 andre ledd fastsette at det

       Spørsmålet om skatte- og avgiftskrav går inn under ei gjeldsordning, må avgjerast etter ei samla lesing av lov og forskrift. Forskrifta § 8 andre ledd innebar etter mitt syn at også uprioriterte skatte- og avgiftskrav vart kopla på ordninga i lova. Det kunne nok tenkjast at det var usemje om kor stor dekning det skulle vere til dei ulike kreditorane. Reint faktisk var det likevel nødvendig å få til ei samla og lik løysing for alle uprioriterte krav.

       Eg legg også noko vekt på at forskrifta ikkje gir tilvising på korleis skatte- og avgiftskrav skulle handterast etter opning av gjeldsforhandling, dersom dei ikkje skulle gå inn under lova. Eit vedtak om nedsetjing etter skattebetalingslova § 41 og § 42 ville nok kunne bli ugyldig dersom skattytaren hadde gitt urette opplysningar eller vore uheiderleg på anna måte i samband med eit nedsetjingsvedtak, og eit slikt vedtak kan også i visse tilfelle falle bort grunna etterfølgjande omstende. Det nærare innhaldet i desse reglane er ikkje heilt klare. Det er etter mitt syn mest naturleg å sjå mangelen på reglar om dette i forskrifta som ei støtte til det syn at uprioriterte skatte- og avgiftskrav frå opning av gjeldsordninga vart regulert av denne. Eg viser også til at det gir den mest rettssikre løysinga for debitor og for andre kreditorar at ein skattekreditor som ønskjer gjeldsordninga endra, må krevje spørsmålet avgjort av namsretten etter gjeldsordningslova § 6-1.

       Gjeldsordningslova § 5-2 andre ledd fastset at gjeld - med visse unntak - fell bort ved utgangen av gjeldsordningsperioden. Heller ikkje spørsmålet om bortfall av skatte- og avgiftskrav er særskilt regulert i forskrifta. Også dette støttar etter mitt syn standpunktet om at skatte- og avgiftskrav er omfatta av gjeldsordninga. Det ville vere spesielt om skatte- og avgiftskrav skulle stå ved lag etter ei gjeldsordning, og det er ikkje grunn til å byggje på ei slik løysing utan klar støtte i lov eller forskrift.

       Eg legg etter dette til grunn at uprioriterte skatte- og avgiftskrav - i samsvar med utgangspunktet i gjeldsordningslova § 4-8 første punktum - var omfatta av gjeldsordninga slik dette er uttrykt i § 6-1 andre ledd, ut frå forskrifta av 1992. Det er ikkje i saka spørsmål om stillinga for prioriterte skatte- og avgiftskrav, og eg går derfor ikkje inn på dette.

       Kjæremålet har ikkje ført fram. Saka har reist lovtolkingsspørsmål som ikkje før har vore avklara av Høgsterett. Eg meiner difor at det ikkje bør tilkjennast sakskostnader for nokon rett.

       Eg røystar for slik orskurd:

       Dommer Lund: Jeg er i det vesentlige og i resultatet enig med førstvoterende.

       Dommer Tjomsland: Likeså.

       Kst. dommer Zimmer: Likeså.

       Dommer Aasland: Likeså.

       Etter røystinga sa Høgsterett slik